کاشی کاری

کاشی چیست؟

به قطعه سنگی مصنوعی که برای تزئینات داخل و خارج ساختمان (بویژه در اماکن مذهبی) و همچنین برای بهداشت و عایق رطوبت به کار می‌رود کاشی می گویند. اندازه طول و عرض آن مختلف بوده و ضخامت آن چند میلی‌متر است. یک روی آن دارای سطحی شیشه‌ای بوده و کاملاًّ صاف و صیقلی می‌باشد.

واژه کاشی از نام شهر کاشان اقتباس شده که از اوایل دوران اسلامی به عنوان مرکز صنعت سفال‌سازی و کاشیکاری مشهور بوده است.

روش ساخت کاشی

در ابتدای کار مصالح کاشیکاری و ساخت کاشی را انتخاب و آماده می نمایند.
این مواد عبارتند از خاک رس که باید مواد زایدآن را جدا و شستشو دهند.
در مرحله بعد خاک با آب مخلوط و گل درست می شود.
هنگام مخلوط شدن آب با خاک باید تمام ذرات خاک رس در مجاورت آب قرار گرفته تا قابلیت شکل گیری داشته باشد.
برای جلوگیری از تغییرحجم و پیچیدن قطعه در هنگام پختن مقداری سنگ چخماق آسیاب شده به آن اضافه می‌کنند.
مرحله سوم شکل دادن است. شکل دادن اغلب به وسیله فشار و پرس صورت می‌گیرد.
پس از شکل دادن گل باید آن را خشک کنند.
اگر قطعه به خوبی خشک نشود یابه سرعت خشک شود ترک می‌خورد یا می‌پیچد یا تغییر حجم می‌دهد.
برای خشک کردن قطعات مرغوب از تونل هوای گرم استفاده می‌نمایند.
در این مرحله کاشی در دو نوبت پخته می‌شود.
لعاب دادن روی کاشی: پس از مرحله اول پخت قطعه را از کوره خارج می نمایندو روی آن لعاب می‌پاشند.
اگر کاشی گل دار باشد قبل از لعاب پاشیدن گل‌های مخصوص که از جنس لعاب بوده برسطح قطعه چسبانده روی آن لعاب می‌پاشند.
قطعات لعاب کاری شده رادوباره به کوره می‌برند و مرحله دوم پخت را انجام می‌دهند.
لعاب روی سفال در اثر حرارت جاری شده و توی سوراخ‌های قطعه سفالی نفوذ کرده و با آن یکپارچه می‌شود.
سپس کاشی‌ها درجه بندی می‌شوند و بعد از بسته‌بندی به بازار عرضه می‌شوند .

انواع کاشی های تزئینی

کاشیکاری به صورت هنر تزئینی در کشورهای اسلامی به اوج شکوفایی خود رسید و یکی از ویژگی‌های برجسته معماری اسلامی به‌شمار می‌رود کاشی‌های که برای تزئین عمارات به کار می‌رود به شرح زیر هستند:
کاشی معرق: با تلفیق تکه‌های کوچک گوناگون ساخته می‌شود که به اساس طرح اصل یکایک تراشیده می‌شود و در جای معین آن نصب می‌گردد.
کاشی معقلی: دارای طرح‌های هندسی است و از تلفیق اشکال هندسی ساخته می‌شود.
کاشی مشبک: که به عنوان پنجره استفاده می شوند.
کاشی گره: براساس خطوط هندسی ساخته می شود.
کاشی خشتی (هفت رنگ): از تلفیق خشت‌های ظریف لعاب دار که هریک از آن‌ها بخشی از طرح کلی را در بر دارد ساخته می‌شوند.

تاریخچه این هنر

محققان بر این باورند که هنر کاشی کاری به هزاره دوم پیش از میلاد باز می‌گردد. آنها می گویند در آن زمان افراد از کاشی ها برای افزایش استحکام منازل خود استفاده می کردند و سپس پس از گذشت مدتی کاشی ها جنبه تزیینی پیدا کردند و افراد برای زینت بخشی به خانه‌هایشان شروع به استفاده از کاشی ها کردند

کاخ تخت جمشید یکی از آثار به جا مانده از کاشی کاری در زمان هخامنشیان است. همچنین در دوران اشکانیان نیز توجه شایانی به این هنر شد اما در آن دوران تمرکز اصلی بر روی نقاشی روی کاشی بود نه استفاده از کاشی ها برای زینت و ساختمان ها.آثار به جا مانده از کاشی ها نشان می‌دهد در ابتدا این کاشی ها تک رنگ بودند از متداول ترین رنگ های آنها می‌توان به رنگ سبز ، زرد و قهوه ای اشاره کرد. کم‌کم با گسترش این هنر تنوع نقوش آن هم افزایش پیدا کرد و نقش هایی مثل انسان و حیوان به کاشی ها اضافه شد

هنر کاشی کاری در دوره اسلامی به اوج خود رسید. در این دوره استفاده از کاشی کاری گسترش زیادی پیدا کرد. مدارس ، مساجد ، حمام ها و پل ها از جمله مکان هایی بودند که در این دوران با کاشی کاری های مختلف تزئین می‌شدند.محراب مساجد جزو اولین مکان هایی بود که به صورت بسیار حرفه‌ای توسط هنرمندان این رشته کاشی کاری شد سپس این کاشی کاری در سایر بخش‌های مساجد نیز گسترش یافت به طوری که در حال حاضر یکی از اصلی‌ترین مولفه های مساجد ایرانی کاشی کاری های موجود در آنهاست.

هنر کاشی کاری چقدر قدمت دارد؟

کاشی کاری (یا همان آجر لعابی) مانند سفالگری از اصالت و قدمت زیادی برخوردار است؛

می توان گفت اولین نمونه های کاشی کاری مربوط به هزاره دوم پیش از میلاد می باشد.

اما در ایران قدمت کاشی کاری به ۲ یا ۳ قرن پیش از میلاد می رسد.

اولین آثار کاشی کاری را در بناهای مربوط به هخامنشی و آشور می بینیم.

اوج شکوفایی این هنر در ایران مربوط به دوره ی ظهور اسلام می شود.

از قدیمی ترین آثار کاشیکاری در ایران مربوط به گنبد مساجد مربوط به قرن هفت و هشت میلادی می باشد.

در دوران آل بویه دو مسجد نایین و نی ریز با آجر کاری و کاشی کاری مزین شده اند.

کاشی کاری های تزیینی و خلاقانه یکی از زیباترین اشکال کاشی کاری می باشد. نمونه های آن را در معابد و کاخ های قدیمی می توان به وفور یافت. امروزه نیز کاشی کاری های مختلف را می توان در بسیاری از دکوراسیون های داخلی و یا حتی در زیباسازی های شهری دید.

کاشیکاری یکی از قدیمی ترین اشکال هنر در جهان می باشد که قدمت آن به ۵۰۰۰ سال پیش می رسد